মানৱ শৰীৰত ভিটামিন B12 ৰ ভূমিকা আৰু ইয়াৰ অভাৱজনিত সমস্যাঃ
মানৱ শৰীৰক সুস্থ, সবল আৰু সক্ৰিয় কৰি ৰাখিবলৈ বিভিন্ন ভিটামিন আৰু খনিজ পদাৰ্থৰ প্ৰয়োজন হয়। ইয়াৰ ভিতৰত ভিটামিন B12 (কোবালামিন) এবিধ অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ পানীত দ্ৰৱণীয় ভিটামিন। আমাৰ শৰীৰে এই ভিটামিন নিজে উৎপাদন কৰিব নোৱাৰে। মূলতঃ কিছুমান বিশেষ বেক্টেৰিয়াৰ দ্বাৰাহে ই উৎপন্ন হয়। স্নায়ুতন্ত্ৰৰ সুৰক্ষা, তেজ গঠন আৰু ডি.এন.এ. তৈয়াৰ কৰাত ভিটামিন B12 ৰ ভূমিকা অপৰিসীম।
১) শৰীৰত ভিটামিন B12 ৰ প্ৰধান কামসমূহ
● স্নায়ুতন্ত্ৰৰ সুৰক্ষা
আমাৰ স্নায়ুৰ ওপৰত থকা মাইলিন চিথ নামৰ আৱৰণটোৰ গঠন আৰু সংৰক্ষণত ভিটামিন B12 এ মুখ্য ভূমিকা পালন কৰে। এই আৱৰণে স্নায়ুৰ সংকেতসমূহ দ্ৰুত আৰু সঠিকভাৱে শৰীৰৰ বিভিন্ন অংশলৈ পৰিবাহিত কৰাত সহায় কৰে।
● তেজৰ লুহিৰক্ত কণিকা গঠন
ভিটামিন B12 তেজৰ ৰঙা কণিকাসমূহৰ স্বাভাৱিক বৃদ্ধি আৰু পৰিপক্কতাৰ বাবে অত্যাৱশ্যকীয়। ইয়াৰ অভাৱত ৰক্তহীনতা বা এনিমিয়া হ’ব পাৰে।
● ডি.এন.এ. সংশ্লেষণ
শৰীৰৰ নতুন কোষ সৃষ্টি আৰু ডি.এন.এ. প্ৰস্তুত কৰাৰ বিভিন্ন জৈৱ-ৰাসায়নিক প্ৰক্ৰিয়াত ভিটামিন B12 কো-ফেক্টৰ হিচাপে কাম কৰে।
২) ভিটামিন B12 ৰ অভাৱৰ লক্ষণসমূহ
যকৃতে যথেষ্ট পৰিমাণে ভিটামিন B12 সঞ্চয় কৰি ৰাখে। সেইবাবে ইয়াৰ অভাৱৰ লক্ষণ দেখা দিবলৈ বহু সময়, কেতিয়াবা ৩–৫ বছৰো লাগিব পাৰে।
● স্নায়ৱিক লক্ষণ
- হাত-ভৰি জিনজিনোৱা বা অবশ অনুভৱ হোৱা
- হাত-ভৰিত জ্বলা-পোৰা অনুভৱ হোৱা
- হাতৰ আঙুলিৰ জোৰ কমি যোৱা
- লিখা, বুটাম লগোৱা বা সৰু কাম কৰাত অসুবিধা
- খোজ কাঢ়োঁতে ভাৰসাম্যহীনতা বা দুৰ্বলতা অনুভৱ কৰা
● ৰক্তহীনতা (Megaloblastic Anemia)
- অত্যাধিক ভাগৰ আৰু দুৰ্বলতা
- ছাল শেঁতা পৰা
- চকুত হালধীয়া আভা দেখা দিয়া
- শ্বাস-প্ৰশ্বাসত কষ্ট অনুভৱ কৰা
● মানসিক আৰু স্মৃতিজনিত সমস্যা
- স্মৃতিশক্তি কমি যোৱা
- মনোযোগ হ্ৰাস পোৱা
- মেজাজ সঘনাই সলনি হোৱা
- উদ্বেগ বা মানসিক অৱসাদ
● মুখ আৰু জিভাৰ সমস্যা
- জিভা ফুলি উঠা
- জিভা মসৃণ আৰু ৰঙা হৈ যোৱা
- মুখত বাৰে বাৰে ঘা বা আলচাৰ হোৱা
● দৃষ্টিশক্তিৰ সমস্যা
দীৰ্ঘদিনীয়া অভাৱত অপটিক নাৰ্ভ ক্ষতিগ্ৰস্ত হৈ দৃষ্টিশক্তি দুৰ্বল হ’ব পাৰে।
৩) ভিটামিন B12 ৰ অভাৱৰ মুখ্য কাৰণসমূহ
● খাদ্যাভ্যাস
সম্পূৰ্ণ নিৰামিষাহাৰী বা ভেগান ব্যক্তিসকলৰ মাজত ইয়াৰ অভাৱ অধিক দেখা যায়, কিয়নো উদ্ভিদজাত খাদ্যত ভিটামিন B12 প্ৰায় নাথাকে।
● শোষণৰ সমস্যা
পাকস্থলীত উৎপন্ন হোৱা Intrinsic Factor নামৰ প্ৰটিনৰ অভাৱত শৰীৰে ভিটামিন B12 শোষণ কৰিব নোৱাৰে। ইয়াৰ ফলত Pernicious Anemia নামৰ ৰোগ হ’ব পাৰে।
● অন্ত্ৰ বা পাকস্থলীৰ ৰোগ
- Crohn’s Disease
- Celiac Disease
- পাকস্থলী বা অন্ত্ৰৰ অপাৰেচন
এইবোৰ অৱস্থাত B12 শোষণত বাধা আহিব পাৰে।
● অন্যান্য কাৰণ
- বৃদ্ধ বয়স
- অত্যাধিক মদ্যপান
- পেনক্ৰিয়াছৰ ৰোগ
- এচিডিটি বা ডায়েবেটিছৰ কিছুমান ঔষধ দীৰ্ঘদিন ধৰি ব্যৱহাৰ
৪) ভিটামিন B12 ৰ উৎস আৰু প্ৰতিকাৰ
● আমিষ খাদ্য
- মাছ
- মাংস
- কণী
- কলিজা (লিভাৰ)
● গাখীৰজাত খাদ্য
- গাখীৰ
- দৈ
- পনীৰ
- চীজ
● চিকিৎসা আৰু চাপ্লিমেণ্ট
যদি শৰীৰত ভিটামিন B12 ৰ মাত্ৰা অত্যন্ত কম হয় বা শোষণজনিত সমস্যা থাকে, তেন্তে চিকিৎসকৰ পৰামৰ্শমতে—
- B12 টেবলেট
- Sublingual টেবলেট
- B12 Injection
ব্যৱহাৰ কৰিবলগীয়া হ’ব পাৰে।
উপসংহাৰ
ভিটামিন B12 আমাৰ স্নায়ুতন্ত্ৰ, তেজ গঠন আৰু শৰীৰৰ বহু গুৰুত্বপূৰ্ণ কাৰ্যৰ বাবে অপৰিহাৰ্য। ইয়াৰ অভাৱ দীৰ্ঘদিন ধৰি অৱহেলা কৰিলে স্থায়ী স্নায়ুক্ষতি হ’ব পাৰে। সেয়েহে হাত-ভৰি জিনজিনোৱা, অস্বাভাৱিক ভাগৰ, স্মৃতিশক্তি হ্ৰাস বা ৰক্তহীনতাৰ দৰে লক্ষণ দেখা দিলে চিকিৎসকৰ পৰামৰ্শ লোৱা আৰু প্ৰয়োজন অনুসৰি Serum Vitamin B12 পৰীক্ষা কৰাটো অত্যন্ত জৰুৰী। সচেতন খাদ্যাভ্যাস আৰু সময়মতে চিকিৎসাই এই সমস্যাৰ পৰা সুৰক্ষা দিব পাৰে।
